MMN | Makine Mühendisliği Forumu
Hoşgeldiniz
Ziyaretçi. Kayıt Ol !

Reklam

Forum
Reklam Alanı



DBK | Kalıp ve Kalıpçı Nedir?
Konu: 859
Mesaj: 2.009
Cinsiyet: ERKEK
Kıdem: 02.11.2011

Kalıp ve Kalıpçıyı genel olarak şu şekilde tanımlayabiliriz; Özdeş parçaları istenilen ölçü tamlığı sınırları içerisinde ve en kısa zamanda üreten, malzeme sarfiyatı ve insan gücünün asgari düzeyde tutulmasına yardımcı olan ve takım tezgahları ile çalışabilen aygıta KALIP denir. Bu aygıtın tasarımını hazırlayan, yapımını gerçekleştiren ve çalıştırabilen kişiye de KALIPÇI denir.

Bu açıklamalardan sonra kalıpçılık mesleğini genel olarak aşağıdaki şekilde tanımlayabiliriz.

Seri üretimi gerçekleştirilecek herhangi bir kalıbın tasarımına, yapımına ve çalıştırılmasına olanak sağlayan, uygulamalı eğitim ve öğretim yöntemlerini bir bütün olarak kabul eden meslek dalına KALIPÇILIK MESLEĞİ denir.

Kalıpçılık mesleğini konu edinen kişiler, en azından basit matematik ve tasarı geometri kavramlarını, makine teknik resim çizimini ve okunuşunu, markacılık ve ölçme bilgisini, bütün takım tezgahlarının kullanışını, ısı ve sertlik ölçme işlemlerinin yapılışını ayrıca makine elemanlarının montajını gerektiren bilgileri almak zorundadır.

Bu bilgileri alan ve pratik uygulamaları iyi değerlendirebilen bir kalıpçı, aşağıdaki konularda bilgi ve beceri sahibi kişidir.

1. İyi bir kalıp tasarımcısıdır,
2. Makine teknik resmini çizme ve okuma becerisine sahiptir,
3. Kalıp konstrüksiyonu hazırlamakta ustadır,
4. Komple kalıbı oluşturan elemanların hangi takım tezgahında ve nasıl işlenebileceğini organize eden uzmandır,
5. Komple kalıbı oluşturan elemanların malzemesini en iyi şekilde seçebilen uzmandır,
6. Kalıp elemanlarının ısıl işlemlerini yapan ve sertlik ölçme tezgahını kullanarak, sertleştirilen parçaların sertlik değerlerini kontrol eden kontrolördür,
7. Kalıbı oluşturan elemanları bir araya getirerek montajını yapan monitördür,
8. Kalıplanacak parçanın malzemesini en iyi şekilde hazırlayan, yapımı biten kalıbı pres tezgahına emniyetle bağlayan ve doğabilecek kazaları önceden tasarlayıp bu kazaları giderici tedbirleri daha başlangıçta alabilen kişiler, kalıpçılık mesleğine kendilerini adamış kişilerdir.

KALIPÇILIĞIN ÖNEMİ

Gelişmekte olan teknoloji çağında, kalıpçılığın birkaç cümle ile açıklanamayacağı bir gerçektir. Çünkü kalıpçılık, günlük hayatımıza girmiş pek çok parçaların üretimini gerçekleştiren en önemli mesleklerden biridir. Günlük hayatımıza giren bu parçaların üretiminde; zaman, kalite ve ölçü tamlığı, malzeme tasarrufu ve özdeşlik sağlayan, ayrıca işçilik giderlerini asgari düzeye indiren kalıpçılık mesleğidir.

Esas amacı birbirinden farklı olmayan, ancak çalışma sistemi ve ürettikleri parçalar bakımından farklılıklar gösteren kalıpçılık mesleğini , aşağıdaki şekilde sınıflandırmak mümkündür.

• Hacim Kalıpçılığı

• Saç-Metal Kalıpçılığı

SAÇ-METAL KALIPÇILIĞI :

Ekonomik yönden gelişmiş ülkelerle az da olsa kendi gücümüzle boy ölçüşebilmek ve bu ülkelerin sanayisine erişebilmek için, günlük hayatımıza girmiş ve endüstrinin hemen hemen her alanında kullanılabilecek parçaların düşük maliyette üretilmesinde Sac Metal Kalıpçılığının önemi büyüktür. Çünkü sac metal kalıplarıyla, talaş kaldırma işlemi yapılmadan sac malzemelerden istenilen boyutlarda ve profildeki parçalar üretilebilmektedir.

Kalıpla üretilen bütün parçalar; mutfak eşyası yapan endüstride, elektrik ve elektronik endüstrisinde, otomotiv endüstrisinde ve benzeri pek çok endüstri dallarında kullanılmaktadır.

Mutfak eşyası yapan endüstri dalında çatal, kaşık, kepçe, tabak, tencere, süzgeç ve benzeri tüm parçalar, sac metal kalıplarıyla üretilmektedir. elektrik ve elektronik endüstrisinde radyo, televizyon ve benzeri elektronik cihazların pek çok parçaları, elektrik ark kaynak makinası , elektrikli ısıtıcılar, elektrik motoru sac paketleri ve benzeri parçalar, yine sac metal kalıplarıyla üretilmektedir.

Otomotiv endüstrisinde üretilen taşıtlarla rahatça seyehat edebiliyor, eşya taşıyabiliyor ve ayrıca güçlü araçlarla yol, su ve kanalizasyon hafriyatı yapabiliyoruz. Bu taşıt ve araçların pek çok parçaları, sac metal kalıplarıyla üretilmektedir. bunlardan en önemlileri örneğin; bir otomobilin tüm kaporta işlemleri, ön ve arka tamponları, aynı ölçüler içerisinde kalıplanabilmekte ve aynı model otomobillere kolayca monte edilebilmektedir.

Araba örneğinde de gördüğümüz gibi aracın tüm sac malzemelerden üretilen parçaların kalıplama işlemini gerçekleştiren makinaya Sac Metal Kalıpları denir.

Bu kısa açıklamadan sonra, tasarımı iyi yapılmış ve konstrüksiyon hatası bulunmayan sac metal kalıplarının endüstrimize sağladığı fayda ve mahzurları, aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz :

Faydaları :
1. Kalıplanacak parçalara üretim kolaylığı sağlar.
2. Seri üretimi artırır.
3. Her parça için sarf edilecek insan gücünü azaltır.
4. Öğretimin ( kalıplamanın ) otomatik olmasını sağlar.
5. Kullanma yerlerine göre kalıplanan parçaların yeniden işlenmesine gerek yoktur .
6. Üretilen parçalar, ölçü tamlığı sınırları içerisinde özdeştir.
7. Biçim ve boyutları değişik ( simetrik olmayan ) parçaların üretimi ekonomiktir.
8. Değişik yöntemlerle üretilemeyen çok küçük parçaların üretimine kolaylık sağlar.
9. Bazı hallerde, kalıplama işleminde kullanılan pres tezgahını ve kalıbı değiştirmeden, belli sınırlar içerisinde değişik cinsteki malzemelerden parça üretimine olanak sağlar.
10. Öğretim süresince kalıplanan parçaları, arzu edilen ölçü tamlığı sınırları içerisinde kontrol eder.

Mahzurları :
1. Öğretimi yapacak kalıbın maliyeti yüksektir.
2. Kalıbın yapımında kullanılan takım tezgahları ve yardımcı ekipmanları pahalıdır.
3. Bazı hallerde kalıplarla üretilen parçaların kontrolü veya üretimin kontrolü zordur.
4. Her konuda bilgi sahibi olan iyi bir kalıpçının kısa zamanda yetiştirilmesi kolay değildir.
5. Öretilen parçanın kalite kontrolü kısa zamanda yapılmayabilir.
6. Bazı hallerde bozulan kalıbın bakım ve onarımı zordur.

Sonuç olarak, mahzurlu yönlerini asgari düzeye indirdiğimiz taktirde, sac metal kalıpçılığının endüstrimizdeki öneminin çok büyük olduğunun bilinci içerisinde olmamız gerekmektedir.

BÜKME KALIPLARI:

Bükme, sac metal malzemelerine şekil verme işlemidir. Diğer kalıplama işlemlerine göre bükme kalıplama işlemleri daha kolaydır. Biçimlendirme işlemeni özelliğine göre bükme kalıplarını aşağıdaki şekilde sınıflandırabiliriz.

1 - Bükme
2 - Kenar bükme
3 - Katlama ve kenet bükme
4 - Kıvırma bükme
5 - Oluklama bükme

BÜKME TEORİSİ:

Bükme kalıplama işleminde uygulanan pres kuvveti diğer kesme kalıplarındakinden farklıdır. Bükme kuvveti parçanın plastik şekil değiştirme ve son biçimini almasına kadar uygulanır. Maksimum bükme kuvveti, tek taraflı kalıp boşluğunun sac malzeme kalınlığına eşit olduğu zamanlarda elde edilir.

KESME KALIPLARI:

Kesme kalıpları malzemeyi makaslama yoluyla keser. Kesme kenarlı malzemeyi bir taraftan bir tarafa ayırarak hareket eder. Bir kesme kalıbının tasarımı üretilecek parça için gerekli hassasiyete kesilecek parça adedi ve aynı zamanda kesilecek malzemeye de bağlıdır. Kesme işleminde levha kalınlığının sadece 1 / 3 ' ü kesilir, geri kalan kalınlık çekme gerilmeleri yüzünden kırılır. Hassas kesme kalıplarında daha hassas şekilde kesilmiş parçalar elde edilir. Kesme sırasında kesme açıklığında çekme gerilmeleri oluşturacak kalıp tasarımlarından her zaman kaçınılmalıdır. Hassas kesme kalıp parçaları dik açılı düz kesme kenarlarına sahiptir ve çok iyi yüzey düzgünlüğü vardır.

KESME : Bir makas veya kesme aleti ile talaş kaldırmadan malzemenin bir hat (kapalı veya kapalı olmayan ) boyunca tamamen ayrılmasıdır.

KESME OLAYI : Kesme ve delme kalıplarında kuvvetlerin malzemeye etki etmesiyle bir kesme olayı meydana gelir. Kesme olayı; iş parçasının ebatları şekil ve kalitesi ile ilgilidir.

ÇEKME KALIPLARI :

ÇEKME İŞLEMLERİ BELİRLİ BİR ÇEŞİT BİÇİMLENDİRME İŞLEMİDİR .

Biçimlendirme, esas anlamda kullanıldığı zaman genellikle kesmeden yapılan basma işlemlerini ifade eder, Büyük ve önemli bir gurup biçimlendirme işleminden meydana gelen çekme işlemleri bu esas sınıflandırma ile ilgili olan biçimlendirme işlemleri bu esas sınıflandırma ile ilgili olan biçimlendirme işlemleri arasında önemli bir yer tutar.

Farklı tip biçimlendirme işlemlerini birbirinden ayıran özellikler. Şekil 1de açık olarak görülmektedir. Çekme işlemlerini diğer biçimlendirme işlemlerinden ayıran husus çekilerek üretilen parçaların yan yüzeylerinin genellikle kesiksiz olarak devam etmesi veya sürekli olmasıdır. Çekme işlemi uygulanan bir metal parça üzerinde bütün biçimi boyunca devam eden bir plastik akma meydana gelir.

Pratik olarak diyebiliriz ki çekilerek üretilmiş parçaların kullanılmasını gerektiren uygulamalar gerçekten sınırsızdır. Çekilmiş parçaların ev eşyasından feza gemilere kadar uzanan geniş bir kullanım alanına yayılması , bunların üretim alanlarını da çok genişletmiştir. Çekilerek üretilen parçaların büyüklükleri ise küçücük gözlerden çok büyük banyo küvetlerine hatta daha büyük eşyalara kadar uzanmaktadır. Çekilmiş parçalar şekil , ölçü ve biçim bakımından çok çeşitli olarak yapılırlar.

TEMEL ÇEKME TERİMLERİ :

Belirli bazı terimler, özellikle sadece çekme işlemleri ve çekme kalıpları ile ilgilidir. Bu terimler kalıp ile ilgilene kimseler tarafından belli bir seviyede anlaşılması gereklidir. Bu terimler şöyle tanımlanmaktadır.

ÇEKME: Düz levha halindeki malzemelerden dikişsiz kab ve parçalarının biçimlendirmek sureti ile üretildiği işlemlerdir.

TEKRAR ÇEKME: Daha önce belli bir ölçüde çekilmiş olan bir kalıbın veya parçanın, derinliği artırmak ve kesit ölçülerini küçültmek için tekrar yapılan bir çekme işlemidir.

ÇEKİLMİŞ PARÇA : Çekilerek son şeklini almış veya ikinci bir işleme hazırlanmış herhangi bir iş parçasıdır.

SIĞ ÇEKİLMİŞ PARÇA : Sadece tek bir çekme işlemini gerektiren ve tek işlemle çekilen bir iş parçasıdır.

DERİN ÇEKİLMİŞ PARÇA : Bir veya daha çok tekrar çekilmeyi gerektiren ve tekrar çekme işlemleri ile elde edilen iş parçasıdır.

Burada hemen belirtelim ki bazı kalıpçılar derin çekilmiş parçayı çekilen derinlik ölçüsü, kesit ölçülerinden en küçüğüne eşit veya ondan daha büyük olan çekilmiş parçadır diye tanımlamaktadır. Fakat bu tanımlama genellikle yukarıda verilen tanımlama kadar tatminkar değildir.

ÇEKME KAVİSİ (YARIÇAP ) Kalıbın üst yüzeyi ile kalıp deliğinin yan yüzeyine teğet olan kavistir. Yani iş malzemesi bu kavis üzerinden gerçek şekil alır veya çekilir.

KONİK ÇEKME BOĞAZI : Özel biçimli konik bir boğaz olup bazen çekme kavisi yerine kullanılır.

FLANŞSIZ ÇEKİLMİŞ PARÇA : Eğer çekilen malzeme , dış kenarları çekme kavisini aşacak şekilde tamamen giriyorsa meydana gelen parçaya flanşsız çekilmiş parça denir.

HACİM KALIPÇILIĞI :

Günlük hayatımıza girmiş ve hayati önemi oldukça fazla olan parçaların büyük bir bölümü plastik maddelerden üretilmektedir. Bunun yanında, hacim kalıpçılığı tekniği ile yalnız plastik maddelerden değil ; hafif metallerden ve çelik malzemelerden de istenilen biçim ve boyutlarda pek çok parçaların üretimi yapılmaktadır.

Hacim kalıpçılığı ile kalıp boşluğunu, değişik malzemelerden, çeşitli metotlarla doldurmak suretiyle, istenilen ölçü ve biçimdeki parçaların üretimi amaçlanmaktadır. Kalıplanacak parça boyutlarına uygun, hacim (kalıplama) boşluğu bulunan ve herhangi bir kalıplama metoduyla, parçanın üretimini sağlayan makine parçasına hacim kalıbı ; kalıbın tasarımını , yapımını ve parçanın üretimini içeren meslek dalına da hacim kalıpçılığı denir.

Hacim kalıplarıyla seri üretim sağlanmakta ; artık malzeme miktarı en düşük seviyeye indirilmekte; kalıplanan parçaya özlülük kazandırılmakta ; işçilik ve parça maliyeti düşürülmektedir. Hacim kalıpçılığı, kalıplanacak malzeme ve kalıplama metotlarına göre üç ana gruba ayrılır:

1- Plastik hacim kalıpçılığı
• Enjeksiyon
• Şişirme
• Rotasyon
• Transfer
• Fışkırtma
• Köpürtme
• Levhadan

2-Basınçlı döküm hacim kalıpçılığı
3- Sıcak dövme hacim kalıpçılığı

1- Plastik hacim kalıpçılığı :

Plastik hacim kalıpçılığında ham madde olarak düşük sıcaklıkta eriyebilen çeşitli plastik malzemeler kullanılmaktadır. Düşük sıcaklıkta eriyebilen plastiklerden mutfak eşyası, çocuk oyuncakları, elektrik, elektronik ve otomotiv sanayinde kullanılan pek çok parçalar hacim kalıplarıyla üretilmektedir. H am madde olarak düşük sıcaklıkta eriyebilen çeşitli plastik malzemeler kullanılmaktadır. Plastik malzemelerden yapılan kalıpların, arzu edilen kalite ve özelliklerde olabilmesi için , kalıp yapımcısına büyük sorumluluklar düşmektedir. Çünkü, kalıplanacak parçanın malzemesi ve özellikleri kalıplama metodu , kullanılacak enjeksiyon makinası , kalıp tasarımı ve yapımını içeren mesleki bilgilerin öncelikle bilinmesi gerekmektedir.

Tasarımı iyi yapılmış ve konstrüksiyon hatası bulunmayan, plastik hacim kalıplarıyla yapılan üretimin sağladığı faydaları, aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

1- Plastik malzeme içerisine kireç, karbon, asbest, cam tozu, odun talaşı v.b. dolgu maddeleri karıştırılarak kalıplanabilmesi,
2-Çekme dayanımı yüksek , korozyona karşı dayanıklı , renkli olabileceği gibi şeffaf olarak plastik parçaların kalıplanabilmesi
4- Bazı durumlarda enjeksiyon makinasını ve kalıbı değiştirmeden, farklı plastik malzemelerin kalıp lanabilmesi,
5- Üretim kapasitesi yüksek ve seri üretimi kolay,
6- Her parça için işçilik maliyetleri
7- Kalıplama işleminin otomatik hale getirilmesi kolay,
8- Değişik biçim ve boyutlardaki parça üretiminin ekonomik oluşu,
9- Diğer metotlarla üretilemeyen çok küçük parça ların üretim kolaylığı, v.b. özellikteki faydaları vardır.

Sakıncalı yönlerini de şu şekilde sıralayabiliriz:
1-Kalıp tasarım ve işleme maliyeti yüksektir,
2-Kalıp yapımında kullanılan takım ve tezgahlar çok pahalıdır,
3-Bazı hallerde üretim kontrolü güçtür,
4-İyi bir kalıp tasarımcısının yetiştirilmesi kolay değildir,
5-Hatalara neden olabilecek temel bilgilerin eksikliği v.b. sakıncaları vardır.

2-Basınçlı döküm hacim kalıpçılığı :

Basınçlı döküm hacim kalıplarıyla genellikle, düşük sıcaklıkta eriyebilen ve sıvı haline gelen demir veya çelik olmayan metal ve alaşımları kalıplanmaktadır. Ancak, son yıllardaki teknolojik gelişmelerle demir, çelik ve alaşımlarından da basınçlı döküm kalıplama işlemi yapılmaktadır. Basınçlı döküm kalıpları, yapılışları bakımından plastik hacim kalıplarına benzer. Ancak, kalıplanacak malzeme değişiktir.

Basınçlı döküm kalıplarıyla elde edilen parçaların dayanımı yüksek, talaş kaldırma ve işlemi payı yok denecek kadar azdır. Ancak kalıp yapımı, kalıplanacak malzemenin ergitilmesi, yüksek sıcaklıkta ergiyen malzemenin kalıba ve kalıplama tezgahına olan etkisi nedeniyle bazı zararlı yönleri vardır.

Gelişen teknolojiye paralel olarak son yıllarda çelik ve alaşımlarından basınçlı döküm kalıplarıyla üretim yapılmaktadır. Bütün zorluklara rağmen üretilen parçaların sık dokulu ve çekme dayanımının yüksek, ayrıca uzun ömürlü oluşları nedeniyle uygulama alanı fazla olan bir kalıplama metodudur.

3- Sıcak dövme hacim kalıpçılığı :

Sıcak dövme hacim kalıpçılığının da endüstrideki yeri ve kullanma alanı oldukça önemlidir. En çok otomotiv, makina ve demir yolu ulaşım sanayinde kullanılan parçalar, sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilmektedir.

Makina sanayinde dişliler, eksantrik veya krank milleri, flanşlar, diskler, kasnak ve benzeri dayanıklı parçalar, otomotiv sanayinde kullanılan kam milleri, fren diskleri, mafsallı ara bağlantı kolları ve demir yolu ulaşım araçlarında kullanılan biyel kolları tekerler ve benzeri pek çok parçalar sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilmektedir. Ayrıca, sıcak dövme hacim kalıplarıyla keski, çekiç, pense, kerpeten, kıskaç ve benzeri el aletleri de seri halde yapılabilmektedir.

Sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilen parçalarda özdeşlik sağlanabilmekte, malzemeye özlülük kazandırılmakta, artık malzeme sarfiyatı ve işçilik azaltılmakta, ayrıca seri üretim de arttırılmaktadır.

Cevapla
.
Konu: 18
Mesaj: 76
Cinsiyet: ERKEK
Kıdem: 25.11.2011

Değerli paylaşımların için teşekkürler sadettin güzel paylaşım olmuş...

Cevapla
Teşekkür Edenler Mert BAYRAM
.
Konu: 859
Mesaj: 2.009
Cinsiyet: ERKEK
Kıdem: 02.11.2011

Birilerinin işine yarıyorsa ne mutlu Smile

Cevapla
Teşekkür Edenler
.
Konu: 0
Mesaj: 1
Cinsiyet: ERKEK
Kıdem: 31.03.2013

Lütfen Saç İle Sac arasındaki anlam farklılığını öğrenip öyle paylaşımda bulunun.
Saç = saç derisini kaplayan kıllar
Sac = Yassı demir çelik ürünü

Cevapla
Teşekkür Edenler
.


Konu ile Alakalı Benzer Konular
Konular Yazar Yorumlar Okunma Son Yorum
  003 | Kalıp Parlatma Sunumu Sadettin Odabaşı 1 2.393 23.04.2013, Saat:22:07
Son Yorum: l3adl3oy

Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi

Türkçe Çeviri : MyBB Türkiye
MyBB, © 2002-2017 MyBB Group.



Yandex.Metrica